Klimatyczny kamuflaż Kremla

Rosyjska dezinformacja odchodzi od negowania zmiany klimatu na rzecz manipulowania informacjami o działaniach podejmowanych przez UE w celu dostosowania się i ograniczenia skutków tego zjawiska. Kłamliwe informacje o wysiłkach Zachodu mieszają się ze spiskowymi insynuacjami dotyczącymi kolonializmu, przemawiającymi do odbiorców w krajach afrykańskich i tworzącymi fałszywy obraz, w którym rosyjski gaz jest jedynym możliwym rozwiązaniem.

Prokremlowskie media dezinformacyjne i komentatorzy od dawna negowali istnienie zmiany klimatu. Twierdzili, że Zachód wymyślił sobie „hucpę” ze zmianą klimatu, aby zatrzymać rozwój gospodarczy Rosji. Przekonywali oni, że kraje Zachodu kraje wykorzystują przepisy dotyczące ochrony środowiska, aby szkodzić swoim gospodarczym konkurentom. Demonizowali nawet Gretę Thunberg i nazywali ruch na rzecz ochrony środowiska „zielonym wariactwem”.

Media te zdały sobie jednak sprawę, że odwoływanie się do teorii spiskowych i rzucanie obelgami może co prawda przemawiać do wąskiej grupy fanatyków, ale będzie odstraszać czytelników o bardziej mainstreamowych poglądach. Dlatego w wielu artykułach, zwłaszcza przeznaczonych dla odbiorców zagranicznych, takich jak RT English, przyjmuje się zgodne stanowisko naukowców co do tego, że zmiana klimatu ma miejsce. Uznawanie tego faktu jest jednak wykorzystywane przez rosyjskich propagandystów jako kolejna broń do atakowania Zachodu.

Kontrolowane przez państwo rosyjskie media i ich poplecznicy mają niestałe, oportunistyczne podejście do tematu zmiany klimatu. Twierdzą oni, że rządy państw zachodnich – zwłaszcza w UE – są skorumpowane, niekompetentne, wykazują się hipokryzją lub mają neokolonialne podejście do tego problemu. Utrzymują również, że przejście UE na energię odnawialną nie może się dokonać bez importu rosyjskiego gazu. Nawiązując do dawnej narracji, niektóre rosyjskojęzyczne media nadal twierdzą, że zmiana klimatu jest tylko „oszukańczym wymysłem Zachodu”.

Przyjrzyjmy się teraz każdej z tych narracji po kolei.

Rosja jako obrońca Afryki

Odejście od negowania zmiany klimatu wpisuje się w szerszą narrację dezinformacyjną, często wykorzystywaną przez Kreml. Chodzi o fałszywe twierdzenie jakoby „Zachód był skorumpowany” pod każdym względem – moralnym, politycznym i gospodarczym. Narracja ta jest następnie wykorzystywana, aby przeciwstawiać sobie Zachód i Rosję, która jawi się jako obrońca wszystkiego, co dobre i uczciwe.

Ta manipulacyjna taktyka jest stosowana szczególnie często wobec krajów afrykańskich, co potwierdziły prokremlowskie działania dezinformacyjne wokół ostatniego szczytu Afryka-Rosja. Prokremlowskie i kontrolowane przez państwo rosyjskie media twierdzą, że przyjmując normy dotyczące ochrony środowiska, UE tak naprawdę wcale nie chce walczyć ze zmianą klimatu. Europejczycy chcą raczej zdusić rozwój gospodarczy Afryki lub zagarnąć dla siebie korzyści tego rozwoju.

Jak zwykle w przypadku takich teorii spiskowych, nie ma na to żadnych dowodów. Jest to po prostu przypisywanie innym złych zamiarów. Rzekomi konspiratorzy na pewno knują coś niedobrego. Interesom Kremla służy to, że mogą odwoływać się do często niszczycielskiej spuścizny europejskiego kolonializmu w Afryce i zakładać błędnie, że skoro niektóre europejskie kraje zrobiły coś złego w przeszłości, wszystkie kraje UE muszą źle postępować także dziś.

Cytowano na przykład rosyjskiego polityka, które twierdził, że środki na rzecz ochrony środowiska to część „wojny partyzanckiej” przeciwko rosyjskim producentom ropy oraz że „działacze na rzecz ochrony środowiska prowadzą ją [tę wojnę] od samego początku”. Ponadto w Sputnik Afrique ukazał się artykuł, w którym zacytowano rosyjskiego dyplomatę, który rzekomo twierdził, że Zachód „nakłada na afrykańskie rządy «zielone kredyty»”, aby „uniemożliwić prawdziwą industrializację krajów afrykańskich”. Rozwiązanie? Pomoc Rosji. Jak powiedział jeden z urzędników: „Rosja może zaproponować godną zaufania alternatywę dla energii odnawialnych, np. doświadczenie w zakresie energii jądrowej”.

W rzeczywistości współpraca między Afryką i UE tylko się umacnia. Na przykład afrykańsko-europejska inicjatywa „Zielona energia” ma na celu zapewnienie do 2030 roku 100 milionom mieszkańców Afryki dostępu do energii elektrycznej, poprzez pomoc w stworzeniu produkcji 50 GW energii odnawialnej. Aby to zrobić trzeba pozyskać od instytucji publicznych UE i prywatnych inwestorów 15 mld euro na projekty związane z produkcją energii odnawialnej, efektywnością energetyczną i inne powiązane projekty, z czego 3,2 mld euro będzie pochodzić bezpośrednio z grantów UE. Oczywiście udział w tej inicjatywie jest całkowicie dobrowolny.

Więcej na temat tego i innych projektów wzmacniających więzy między UE i Afryką można przeczytać tutaj.

Kreml podgrzewa atmosferę (ale nie gazem)

Moskwa stawia się w roli obrońcy Afryki przed wymaganiami UE dotyczącymi energii odnawialnej, a jednocześnie desperacko próbuje podtrzymywać uzależnienie Europy od rosyjskich paliw kopalnych, zwłaszcza gazu. W tym celu prokremlowscy komentatorzy sugerowali, że bez rosyjskiej energii, kampania UE na rzecz walki ze zmianą klimatu jest skazana na porażkę.

Niektóre media posuwały się do bardziej ogólnych stwierdzeń jakoby sankcje UE nałożone na Rosję za niesprowokowaną inwazję na Ukrainę uniemożliwiały Europie zrealizowanie jej celów klimatycznych. Opisywano przerażające historie o krajach Europy Wschodniej, które bardzo ucierpiały po odejściu od rosyjskiego gazu.

W rzeczywistości UE konsekwentnie dąży do osiągnięcia swoich celów w zakresie zmiany klimatu, pomimo decyzji Kremla o przerwaniu dostaw rosyjskiego gazu. Warto zauważyć, że argument ten wpisuje się w szerszą rosyjską narrację dezinformacyjną, według której odcięcie od węglowodorów z Rosji miało zniszczyć gospodarki państw UE i sprawić, że Europejczycy będą marznąć zimą. Te przewidywania okazały się błędne.

Stare kłamstwa wiecznie żywe

Rosyjskie media państwowe zwiększają swoją wiarygodność w oczach międzynarodowych odbiorców, uznając istnienie zjawiska zmiany klimatu. Kreml chce potem wykorzystywać tę wiarygodność, aby oskarżać Zachód o używanie norm środowiskowych jako broni przeciwko krajom rozwijającym się, a przede wszystkim przeciwko samej Rosji. To podstępna, choć w sumie dość oczywista taktyka: wykorzystać obawy dotyczące zmiany klimatu, aby chronić i promować rosyjską produkcję węglowodorów.

Jednak niektórzy komentatorzy – w tym w rosyjskojęzycznych mediach – nie potrafią do końca porzucić starych teorii spiskowych. Na przykład w jednym z prokremlowskich artykułów, który ukazał się w Mołdawii pisano, że „globalne ocieplenie, zmiana klimatu itp. to tylko pretekst do narzucania nieludzkich planów «reorganizacji» ludzi i społeczeństwa”. Gruziński artykuł nazwał energię wiatrową i słoneczną „fantazją”. Pewien dobrze znany rosyjski ekspert stwierdził, że globalne ocieplenie to tylko „kolejna zwodnicza sztuczka Zachodu” i „broń, którą Zachód wykorzystuje w hybrydowej wojnie przeciwko ludzkości, wraz z innymi stereotypowymi symbolami, takimi jak «demokracja», «wartości demokratyczne» i «prawa człowieka»”.

EUvsDisinfo już wcześniej demaskowało tego typu podejście. Prokremlowscy dezinformatorzy próbują wymyślać nowe tematy, ale ich taktyka jest często powtarzalna i pozbawiona kreatywności. Odejście od negowania zmiany klimatu na rzecz obwiniania za wszystko Zachodu, powtarzanego jak mantra, idealnie to ilustruje.