Ciąg dalszy kampanii Doppelganger: demaskujemy operacje FIMI prowadzone w związku z wyborami do Parlamentu Europejskiego

Podczas wyborów do Parlamentu Europejskiego obserwowaliśmy dalszy ciąg prokremlowskiej kampanii Doppelganger, wykorzystującej techniki podszywania się pod innych i zniekształcania obrazu rzeczywistości.

Europejska Służba Działań Zewnętrznych (ESDZ) opublikowała dziś raport zatytułowany „Doppelganger Strikes Back: FIMI Activities in the Context of the EE24”, który stanowi kontynuację naszych wcześniejszych publikacji dotyczących manipulowania informacjami i ingerencji w informacje (FIMI) przez prokremlowski aparat dezinformacji.

Najnowszy raport jest kompleksową analizą prokremlowskiej kampanii FIMI, na której celowniku znalazły się wybory do Parlamentu Europejskiego w 2024 roku. Dokument demaskuje zaawansowane taktyki stosowane w ramach operacji Doppelganger, o których pisaliśmy wcześniej tutaj i tutaj, i rzuca światło na nieustające zagrożenie ze strony zagranicznych podmiotów, starających się podważać demokratyczne procesy w Europie.

Opisywaliśmy już wcześniej działalność ESDZ na rzecz zwalczania zagrożeń związanych z zagranicznymi manipulacjami informacjami i ingerencjami w informacje (FIMI), m.in. w artykule dotyczącym operacji „Fałszywa fasada”, pierwszym raporcie ESDZ na temat zagrożeń FIMI oraz drugim raporcie dotyczącym FIMI, podkreślając konieczność podejmowania wspólnych działań w odpowiedzi na FIMI.

Kampania Doppelganger: ciągłe zagrożenie

Pierwsze doniesienia o kampanii Doppelganger – wielostronnej operacji FIMI koordynowanej z Rosji – pojawiły się w artykułach EU Disinfo Lab już we wrześniu 2022 r.

Główne cele kampanii Doppelganger to manipulowanie opinią publiczną, osłabianie poparcia dla Ukrainy, podsycanie podziałów wśród krajów popierających Ukrainę, wykorzystywanie problemów politycznych i społecznych oraz promowanie rosyjskich narracji.

Realizacji tych celów ma służyć rozpowszechnianie dezinformacji za pośrednictwem stron przypominających do złudzenia strony rzetelnych mediów i instytucji rządowych, a także na fałszywych portalach informacyjnych. Treści te są potem nagłaśniane na platformach mediów społecznościowych, takich jak X czy Facebook, aby zdobyć jak największy zasięg i rozgłos.

Przez lata kampania Doppelganger / RRN Media udowadniała, że stanowi ciągłe zagrożenie, wciąż zmieniając swoje taktyki i poszerzając swój zasięg.

Podszywanie się pod wiarygodne media i kluczowe narracje

Kampania wykorzystuje techniki, takie jak klonowanie domen i typosquatting, aby tworzyć strony internetowe podszywające się pod legalne europejskie media.

Te fałszywe strony kradną wiarygodność prawdziwych mediów i są używane, aby rozpowszechniać sfabrykowane treści, które służą wykorzystywaniu polaryzacji politycznej, wzmacnianiu eurosceptycyzmu i deprecjonowaniu konkretnych podmiotów politycznych lub rządów, popierając rzekomo innych.

Narracje wykorzystywane w kampanii Doppelganger dopasowuje się do poszczególnych krajów, biorąc pod uwagę strategiczne podejście i cele kampanii. Na przykład treści skierowane do francuskich odbiorców koncentrują się głównie na migracji i wojnie w Ukrainie, podczas gdy te przeznaczone dla odbiorców niemieckich dotyczą – oprócz wojny w Ukrainie – problemów związanych z energetyką i klimatem. W Polsce głównymi tematami są ukraińscy uchodźcy, wojna w Ukrainie i migracja, a hiszpańskojęzyczne treści bazują przede wszystkim na narracjach dotyczących wojny w Ukrainie.

Przykłady sfabrykowanych treści na sklonowanych domenach.

Infrastruktura kampanii Doppelganger składa się z domen imitujących dobrze znane media, takie jak Die Welt, Le Point, Le Parisien, La Stampa, La Repubblica, Polityka czy Polskie Radio. Sklonowane domeny zostały zarejestrowane między styczniem i majem 2024 roku, tj. zaledwie na kilka miesięcy przed czerwcowymi wyborami.

Wyrafinowane taktyki

Kampania Doppelganger wykorzystuje wyrafinowaną, wieloetapową taktykę nagłaśniania dezinformacyjnych treści. Zidentyfikowaliśmy cztery kluczowe etapy skoordynowanego procesu nagłaśniania przekazu, co ilustruje poniższy przykład z platformy X.

1. Publikowanie treści: grupa fałszywych kont rozpoczyna proces rozpowszechniania treści od zamieszczenia oryginalnych postów na swojej osi czasu. W takich postach znajduje się zwykle tekst z podpisem, link przekierowujący użytkowników do fałszywych stron prowadzonych w ramach akcji Doppelganger oraz obraz przedstawiający miniaturę artykułu.
2. Nagłaśnianie poprzez cytowanie postu: większa grupa fałszywych kont zajmujących się nagłaśnianiem udostępnia linki do oryginalnych postów bez dodawania własnego tekstu. Te metoda nagłaśniania, znana jako Invisible Ink, wykorzystuje standardowe funkcje platform, aby sztucznie zwiększać widoczność treści i ich potencjalne oddziaływanie na grupę docelową.
3. Nagłaśnianie za pośrednictwem komentarzy: konta nagłaśniające dalej zwiększają zasięg treści FIMI, udostępniając posty w formie komentarzy na osiach czasu użytkowników z większą liczbą obserwatorów. Strategia ta umożliwia prezentowanie treści osobom obserwującym prawdziwe konta, co daje szansę docierania do nowych grup odbiorców.
4. Rozpowszechnianie poprzez przekierowywanie do fałszywych adresów URL: aby obejść nakładane przez platformy zakazy zamieszczania linków do domen z czarnej listy, sieć wykorzystuje technikę wielostopniowego przekierowywania do różnych adresów URL. Fałszywe konta publikują linki, które przekierowują użytkowników przez kilka stron pośrednich, zanim dotrą do ostatecznego celu – artykułu opublikowanego na stronie kampanii Doppelganger. Skomplikowany łańcuch przekierowań, wykorzystujący starannie opracowane praktyki, pokazuje determinację sieci do działania bez zakłóceń, monitorując jednocześnie skuteczność oddziaływania kampanii.

Przykład fałszywego postu nagłaśnianego w sekcji komentarzy przez inne fałszywe konto.

Procesy demokratyczne pod ostrzałem

Kampania Doppelganger potwierdza istnienie ciągłego zagrożenia ze strony podmiotów zagranicznych, które wykorzystują FIMI i fałszywe strony internetowe do tego, by ingerować w procesy demokratyczne w całej Europie.

Dogłębna analiza 657 artykułów opublikowanych na 20 fałszywych stronach informacyjnych powiązanych z kampanią Doppelganger pokazała, że ilość treści dotyczących wyborów zwiększała się w miarę, jak zbliżał się termin głosowania.

Dwa tygodnie przed wyborami na stronach sieci opublikowano 65 artykułów bezpośrednio dotyczących wyborów, a w ostatnim tygodniu liczba ta wzrosła do 103. Głównym celem aktywności związanej z wyborami były Francja i Niemcy, ale pojawiały się także artykuły w języku polskim i hiszpańskim.

Choć trudno jest zmierzyć wpływ tych działań, według naszych danych kampania Doppelganger nie spowodowała istotnych zakłóceń w procesie wyborczym, ani nie stworzyła poważnego zagrożenia w toku głosowania. Jednak ciągły charakter operacji Doppelganger pokazuje, że trzeba cały czas zachowywać czujność i podejmować zdecydowane działania, aby chronić uczciwość naszych procesów demokratycznych.

Więcej niż Doppelganger

Nasz raport na temat kampanii Doppelganger pozwala lepiej poznać zaawansowane taktyki stosowane przez zagraniczne podmioty w celu manipulowania informacjami i ingerowaniu w demokratyczne wybory. Jako że Europa wciąż musi stawiać czoła zmieniającym się zagrożeniom ze strony kampanii dezinformacyjnych, nasze ustalenia podkreślają znaczenie podejmowania skoordynowanych wysiłków w celu wykrywania, demaskowania i zwalczania tych szkodliwych działań.

Oprócz tej analizy kampanii Doppelganger opisywaliśmy także kluczowe taktyki, techniki i praktyki stosowane przez prokremlowskich manipulatorów, o czym można przeczytać w zakładce wybory do Parlamentu Europejskiego i pięcioczęściowej serii pt. „Wybory jako pole bitwy dla Kremla”. Pokazywaliśmy tam, jak prokremlowscy dezinformatorzy próbują oczerniać przywódców, podsycać nieufność, wątpliwości i podziały, zalewać media społecznościowe i przestrzeń informacyjną fałszywymi informacjami, mieszać innych z błotem, a na koniec – deprecjonować wyniki wyborów.

Kampania Doppelganger i inne prokremlowskie próby ingerencji w nasze procesy demokratyczne to ponure przypomnienie o nieustającej walce z podmiotami FIMI i potrzebie zwiększania naszej odporności w obliczu tych zagrożeń.

Pełną wersję raportu na temat kampanii Doppelganger można przeczytać tutaj.