Пошук «ахвярных казлоў»: Міжнародны дзень праверкі фактаў і тэракт у «Крокус Сіці»

2 красавіка адзначаецца Міжнародны дзень праверкі фактаў. Агрэсія Масквы супраць Украіны і распальванне ваеннай істэрыі прыкрываюцца хлуснёй, якую неабходна выкрыць, каб абмежаваць забруджванне розумаў людзей. Праект EUvsDisinfo з 2015 года робіць свой унёсак у гэтую працу: мы дзелімся сваімі артыкуламі, даследаваннямі і прыкладамі выкрыцця хлусні. У нашай базе даных, якая ўключае больш за 16 800 кейсаў, прыводзяцца актуальныя прыклады пракрамлёўскай дэзінфармацыі і маніпуляцый, а таксама змяшчаюцца вынікі праверкі фактаў і абвяржэнні хлуслівых заяў. У нас таксама ёсць раздзелы «Навучанне» і «Даследаванне» з матэрыяламі, якія тычацца праверкі фактаў у асяроддзі, дзе дэзінфармацыя і маніпуляцыі з’яўляюцца інтэграванымі інструментамі вядзення вайны ўва ўсіх сферах, а не толькі лакальных сутыкненняў.

З нагоды гэтага дня давайце пяройдзем да практычнай працы па праверцы фактаў і выкрыцці хлусні.

Крамлёўскі наратыў — вінаваціць ва ўсіх грахах Кіеў…

На мінулым тыдні ў нашым аглядзе дэзінфармацыі «Тылы ў агні» мы разгледзелі першую серыю заяў Крамля наконт тэракта 22 сакавіка. Групоўка ІДІЛ-Х ужо ўзяла на сябе адказнасць за тэракт і апублікавала запіс з нагруднай камеры, зроблены ўдзельнікамі нападу. Тым не менш, як і чакалася, з Крамля пасыпаліся абвінавачанні са спробай перакласці адказнасць на «Захад».

Праз дзесяць дзён пасля тэракта 22 сакавіка бачна, што рэакцыя і заявы Крамля размяркоўваюцца па трох напрамках, што ілюструюць асаблівыя аспекты, некаторыя з якіх з’яўляюцца ўзаемавыключальнымі.

…але ёсць «нязручны» след ІДІЛ

Непасрэдна на месцы, дзе значэнне мае фізічная бяспека, расійскія ўлады шукаюць, арыштоўваюць, расследуюць і дэпартуюць людзей, якія прыбылі з Цэнтральнай Азіі. Пакуль іх не так многа, але ўжо арыштаваныя дзесяць чалавек, у тым ліку чацвёра падазроных у тэракце; усе яны грамадзяне Таджыкістана.

Як шырока паведамлялася, ЗША перадавалі расійскім уладам публічныя і прыватныя папярэджанні пра падрыхтоўку да тэракта за два тыдні да 22 сакавіка. Папярэджанні перадаваліся не для распальвання панікі, а ў адпаведнасці з палітыкай разведвальнай суполкі ЗША пад назвай «абавязак папярэджваць», нават калі тыя, каго папярэджваюць, з’яўляюцца праціўнікамі або апанентамі Штатаў.

Цяпер з’явіліся навіны з крыніц, якія заслугоўваюць даверу, што Іран за некалькі дзён да 22 сакавіка таксама папярэджваў Маскву пра немінучы тэракт з боку ІДІЛ. Папярэджанне грунтавалася на інфармацыі, атрыманай ад арыштаваных тэрарыстаў ІДІЛ у Іране.

«Вінаваціць Захад»

Фабрыка прапаганды часам працуе ў розных кірунках: наратыў «Вінаваціць Захад» хутка набраў ход. Пры прасоўванні гэтага наратыву крамлёўскі паліттэхнолаг і галоўны рэдактар дзяржаўнага тэлеканала RT [раней Russia Today] Маргарыта Сіманьян адразу ж заявіла, што «гэта не ІДІЛ», і назвала прэзідэнта Украіны Уладзіміра Зяленскага «яхудскай свіннёй з Крывога Рога». «Яхуд» — гэта арабскае слова, якое азначае «яўрэй». Сіманьян і яе тэлеканал выконваюць ролю галоўнага рупара пры сусветным прасоўванні расійскіх дзяржаўных наратываў.

Хаця дзеянні на месцах наводзяць на думку, што расійскі апарат бяспекі ўспрымае сувязь з ІДІЛ сур’ёзна, крамлёўскія паліттэхнолагі працягваюць старанна працаваць над тым, каб перакласці віну на «Кіеў», «англасаксаў» або якое-небудзь іншае ўвасабленне «злога Захаду». Сярод нядаўніх заяў — «тэракт у “Крокус Сіці Холе” спланаваны і аплачаны Украінай».

Выкарыстоўваць антыкаланіялізм для распаўсюджвання хлусні па ўсім свеце

Нагадаем, у першым наратыве сцвярджалася, што заходнія краіны дапамаглі ці нават загадалі Украіне здзейсніць тэракт. СМІ і каментатары сцвярджалі, сярод іншага, што ЗША спрабавалі прыхаваць датычнасць Украіны да тэракта, што за нападам стаіць НАТА і што сапраўдныя віноўнікі тэракта знаходзяцца ў Вашынгтоне і Лондане.

Ніякі пераказ расійскіх дэзінфармацыйных наратываў не будзе поўным без звычайных у такіх выпадках спантанных дзівацтваў і палівання брудам. Напрыклад, у артыкуле на Sputnik Afrique, адной з ключавых расійскіх дзяржаўных платформ, накіраваных на франкамоўныя групы ў Афрыцы, тэракт звязалі з «карупцыйнымі схемамі сям’і Байдэнаў». Прынамсі, у двух падобных адзін да аднаго артыкулах уголас сцвярджалася, што не мае значэння, хто здзейсніў тэракт, бо ў канчатковым выніку вінаваты Захад.

Трэці наратыў: вінаваціць усіх

Апошняе тлумачэнне, якое распаўсюджваецца ў дадзены момант, уяўляе сабой камбінацыю: адказнасць нясе не адзін толькі Захад і не адзін толькі Кіеў, а яны разам у партнёрстве з ІДІЛ-Х. Пракрамлёўская экасістэма зараз сцвярджае: «Тэракт у “Крокусе” мог быць здзейснены сумесна ІДІЛ і Украінай пад кантролем ЗША» і да таго падобнае.

У наяўнасці супярэчнасць: Захад і ІДІЛ не так лёгка звязаць паміж сабой. ЗША і заходнія партнёры змагаліся ў глабальнай кааліцыі, каб перамагчы ІДІЛ. Гэта была жорсткая і напружаная барацьба. Аднак гэта не турбуе радыкальны рускі нацыяналізм, які, здаецца, знаходзіцца на шляху да самаробнай турмы розуму са змовамі і бункерным менталітэтам, які падсілкоўвае памкненне да вайны супраць Украіны.